İş hukuku, arabuluculuk ve bireysel başvuru: büronun çalışma alanları

İş güvencesi kapsamındaki işçi, geçerli bir sebep gösterilmeden işten çıkarıldığında işe iadesini isteyebilir. Koşullar ve süreler 4857 sayılı İş Kanunu’nun 18 ila 21. maddelerindedir.

İşe iade davası

Kıdem tazminatı iş sözleşmesinin kanunda sayılan hâllerle sona ermesine, ihbar tazminatı bildirim sürelerine uyulmamasına bağlıdır. Dayanakları 1475 sayılı Kanun’un 14. ve 4857 sayılı Kanun’un 17. maddeleridir.

Kıdem ve ihbar tazminatı

Haftalık kırk beş saati aşan çalışmanın karşılığı, hafta tatili ve genel tatil ücretleri, ödenmeyen ücret ve kullanılmayan yıllık izin bu başlıktadır. Kurallar 4857 sayılı Kanun’un 32 ila 63. maddeleri arasındadır.

Fazla mesai ve ücret alacakları

İşçi ve işveren, kanunda sayılan hâllerde iş sözleşmesini bildirim süresini beklemeden sona erdirebilir. Hâller 4857 sayılı Kanun’un 24 ve 25. maddelerinde sayılmıştır.

Haklı nedenle fesih

İş kazasının tanımı, bildirimi, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun sağladığı haklar ve işverene karşı tazminat davası bu başlıktadır. Dayanaklar 5510, 6331 ve 6098 sayılı kanunlardadır.

İş kazası ve meslek hastalığı

İşçi ve işveren alacakları ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m.3). Başvuru, toplantı ve tutanak aşamaları ayrı bir yazıda anlatılır.

İş hukukunda zorunlu arabuluculuk

Olağan başvuru yolları tükendikten sonra Anayasa Mahkemesi’ne, ardından Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılabilir. Koşullar 6216 sayılı Kanun’da ve Sözleşme’nin 34 ve 35. maddelerindedir.

Anayasa Mahkemesi ve AİHM’e bireysel başvuru

Yıllık ücretli izin

En az bir yıl çalışmış işçi yıllık ücretli izne hak kazanır; bu haktan vazgeçilemez (4857, m.53). Kullanılmayan iznin ücreti sözleşme sona erdiğinde ödenir (m.59).

Eşit davranma

İş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi sebeplerle ayrım yapılamaz. Aykırılık hâlinde işçi dört aya kadar ücreti tutarında tazminat ve yoksun bırakıldığı hakları isteyebilir (4857, m.5).

İşyerinde psikolojik ve cinsel taciz

İşveren, işçinin kişiliğini korumak ve işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramaması için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.417).

Sendikal nedenle fesih

İşçi sendika üyeliği veya sendikal faaliyeti nedeniyle işten çıkarılamaz. Aykırılık hâlinde bir yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir (6356, m.25).

Çalışma koşullarında değişiklik

İşveren çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak işçiye yazılı olarak bildirerek yapabilir. İşçinin altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmediği değişiklik işçiyi bağlamaz (4857, m.22).

İbra sözleşmesi

İbranamenin geçerli olması için yazılı olması, sözleşmenin sona ermesinden en az bir ay sonra düzenlenmesi, alacağın türünü ve tutarını açıkça göstermesi ve ödemenin eksiksiz, banka aracılığıyla yapılması gerekir (6098, m.420).