Haklı nedenle fesih: işçi ve işveren sözleşmeyi hangi hâllerde derhal sona erdirebilir?

Sağlık sebepleri

İşin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olması; işçinin sürekli yakından görüştüğü işverenin veya başka bir işçinin bulaşıcı ya da işle bağdaşmayan bir hastalığa tutulması.

Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller

İşverenin sözleşme yapılırken işçiyi yanıltması, işçinin veya ailesinin şeref ve namusuna dokunacak söz ve davranışları, cinsel taciz, sataşma ve gözdağı; işyerinde başkasının cinsel tacizinin bildirilmesine rağmen önlem alınmaması.

Ücret ve çalışma şartları

Ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesi; çalışma şartlarının uygulanmaması.

Zorlayıcı sebepler

İşyerinde işin bir haftadan fazla durmasını gerektiren zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkması.

Sağlık sebepleri

İşçinin kendi kastından veya düzensiz yaşayışından doğan hastalık nedeniyle devamsızlığının ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla sürmesi; hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğunun ve çalışmasında sakınca bulunduğunun sağlık kurulunca saptanması.

Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller

İşçinin işvereni yanıltması, şeref ve namusa dokunacak söz ve davranışları, cinsel taciz, sataşma, işyerine sarhoş gelme, güveni kötüye kullanma ve hırsızlık gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlar.

Devamsızlık

İşçinin izinsiz veya haklı bir sebep olmadan ardı ardına iki iş günü, bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü ya da bir ayda üç iş günü işe gelmemesi.

Görevi yapmama ve zarar

İşçinin görevini hatırlatıldığı hâlde yapmamakta ısrar etmesi; işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi ya da otuz günlük ücretiyle ödeyemeyeceği ölçüde zarar vermesi.

Zorlayıcı sebepler

İşçiyi bir haftadan fazla çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması.

Gözaltı ve tutukluluk

İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması hâlinde devamsızlığın 17. maddedeki bildirim süresini aşması.

Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâllere dayanan fesih hakkı, karşı tarafın davranışının öğrenildiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten ve her hâlde olayın üzerinden bir yıl geçtikten sonra kullanılamaz. İşçi olayda maddi çıkar sağlamışsa bir yıllık süre uygulanmaz.

Bu nedenlerle sözleşmeyi süresi içinde fesheden tarafın karşı taraftan tazminat hakları saklıdır.

Kıdem tazminatı

İşçi 24. maddeye dayanarak feshederse kıdem tazminatına hak kazanır. İşveren 25. maddenin II numaralı bendine dayanarak feshederse kıdem tazminatı ödenmez (1475 sayılı Kanun, m.14).

Bildirim süresi

Haklı nedenle fesihte bildirim süresi beklenmez (m.24 ve m.25).

Savunma

Davranış veya verimle ilgili fesihte işçinin savunması alınır; ancak işverenin 25. maddenin II numaralı bendine uygun fesih hakkı saklıdır (m.19).

Yargı yolu

İşçi, feshin 25. maddedeki sebeplere uygun olmadığı iddiasıyla 18, 20 ve 21. maddeler çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir (m.25).

İşe iade davası

Geçerli sebep, iş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesini bildirim süresine uyarak feshetmek için aranır (m.18). Haklı neden ise sözleşmeyi bildirim süresini beklemeden sona erdirme hakkı verir (m.24 ve m.25). Bir olayın hangisine girdiği, olayın kendisine ve belgelere göre değerlendirilir.

Kıdem ve ihbar tazminatı