Fazla mesai ve ücret alacakları: hangi çalışma fazla çalışmadır, nasıl ücretlendirilir?

Çalışma süresi haftada en çok kırk beş saattir (m.63). Bu süreyi aşan çalışma fazla çalışmadır (m.41).

Taraflar anlaşırsa haftalık süre, günde on bir saati aşmamak koşuluyla günlere farklı dağıtılabilir. Bu denkleştirme uygulanıyorsa, işçinin ortalama haftalık çalışması normal süreyi aşmadıkça bazı haftalarda kırk beş saatin aşılması fazla çalışma sayılmaz (m.41 ve m.63).

Haftalık süre sözleşmeyle kırk beş saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşan ve kırk beş saate kadar olan çalışmaya “fazla sürelerle çalışma” denir (m.41).

Fazla çalışma

Her saat için ücret, normal saat ücretinin yüzde elli yükseltilmesiyle ödenir.

Fazla sürelerle çalışma

Her saat için ücret, normal saat ücretinin yüzde yirmi beş yükseltilmesiyle ödenir.

Serbest zaman

İşçi isterse zamlı ücret yerine fazla çalıştığı her saat için bir saat otuz dakika, fazla sürelerle çalıştığı her saat için bir saat on beş dakika serbest zaman kullanır. Bu hak altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücret kesilmeden kullanılır.

Onay ve üst sınır

Fazla çalışma için işçinin onayı gerekir. Fazla çalışmanın toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saati geçemez.

Önceki iş günlerinde çalışmış olan işçiye, yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat hafta tatili verilir. Çalışılmayan hafta tatili gününün ücreti tam ödenir (m.46).

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmayan işçiye o günün ücreti tam ödenir. Çalışan işçiye ayrıca çalıştığı her gün için bir günlük ücret ödenir (m.47).

Ödeme zamanı

Ücret en geç ayda bir ödenir. Sözleşme sona erdiğinde ücret ve para ile ölçülebilen diğer menfaatler tam olarak ödenir (m.32).

Ücret hesap pusulası

İşveren her ödemede; ödemenin gününü, dönemini, fazla çalışma ve tatil ücretleri gibi eklemeleri ve kesintileri ayrı ayrı gösteren bir pusula verir (m.37).

Ücret gecikirse

Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde, mücbir bir neden olmadan ödenmeyen işçi iş görmekten kaçınabilir; bu nedenle sözleşmesi feshedilemez. Gününde ödenmeyen ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır (m.34).

Haklı nedenle fesih

Ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesi, işçiye sözleşmeyi derhal feshetme hakkı verir (m.24).

En az bir yıl çalışmış işçi yıllık ücretli izne hak kazanır; bu haktan vazgeçilemez (m.53). Sözleşme sona erdiğinde kullanılmamış izin sürelerinin ücreti, sona erme tarihindeki ücret üzerinden ödenir (m.59).

Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır (m.32). Yıllık izin ücretinde de beş yıldır ve süre sözleşmenin sona erdiği tarihte başlar (m.59 ve ek m.3).

Bu alacaklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m.3). Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar zamanaşımı durur.

Hangi alacağın hangi tarihte zamanaşımına uğradığı her dosyada ayrıca hesaplanır.

İş hukukunda zorunlu arabuluculuk