İş kazası ve meslek hastalığı: tanım, bildirim, haklar ve tazminat davası

Aşağıdaki hâllerden birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay iş kazasıdır.

İşyerinde

Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada.

İş nedeniyle

İşverenin yürüttüğü iş nedeniyle.

Görevle başka yerde

Sigortalının görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmadan geçen zamanlarda.

Süt izninde

Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda.

İşverenin taşıtında

İşverenin sağladığı taşıtla işin yapıldığı yere gidiş ve geliş sırasında.

Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple ya da işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık ve engellilik hâlleridir. Hastalığın işten kaynaklandığını Kurum Sağlık Kurulu tespit eder.

İşveren iş kazasını o yerin kolluk kuvvetlerine derhâl, Sosyal Güvenlik Kurumu’na da en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirir (5510, m.13; 6331, m.14). Meslek hastalığı, öğrenildiği günden başlayarak üç iş günü içinde Kurum’a bildirilir (5510, m.14).

İş kazası süresinde bildirilmezse, bildirim tarihine kadar geçen süre için ödenen geçici iş göremezlik ödeneğini Kurum işverenden tahsil eder (5510, m.21).

Geçici iş göremezlik ödeneği

Sigortalıya geçici iş göremezlik süresince günlük ödenek verilir.

Sürekli iş göremezlik geliri

Sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.

Ölüm geliri

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine gelir bağlanır.

Cenaze ödeneği

Ölen sigortalı için cenaze ödeneği verilir.

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür; risk değerlendirmesi yapar, önlemleri alır ve bunlara uyulup uyulmadığını denetler (6331, m.4).

İşverenin kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümüne veya vücut bütünlüğünün zedelenmesine bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir (6098, m.417).

Kaza, işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse Kurum, yaptığı ödemeleri kanundaki sınırlar içinde işverene ödettirir (5510, m.21).

Arabuluculuk

İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı değildir (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m.3/3).

Yetkili mahkeme

Dava, davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesinde açılabileceği gibi kazanın veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir (7036, m.6).

Zamanaşımı

Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (6098, m.146). Somut olaya uygulanacak süre ve başlangıcı her dosyada ayrıca değerlendirilir.

Ciddi ve yakın bir tehlikeyle karşılaşan çalışan, durumun tespitini ve önlem alınmasını isteyebilir; talebi yönünde karar verilirse önlemler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Tehlike önlenemez durumdaysa bu usule uymadan işyerini terk edebilir. Bu dönemdeki ücreti ve diğer hakları saklıdır (6331, m.13).