İşe iade davası: kimler açabilir, süreler nedir, sonuçları nelerdir?

İş güvencesi hükümleri, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler için geçerlidir (m.18). Yer altı işlerinde çalışan işçilerde kıdem koşulu aranmaz.

Altı aylık kıdem, aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesaplanır. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa işçi sayısı bu işyerlerindeki toplam sayıya göre belirlenir.

İşletmenin bütününü yöneten işveren vekili ve yardımcıları ile işyerinin bütününü yöneten ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri bu hükümlerden yararlanamaz.

İşveren feshi, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayandırmak zorundadır (m.18).

Kanun bazı nedenlerin geçerli sebep olamayacağını açıkça sayar. Sendika üyeliği ve sendikal faaliyete katılma, işyeri sendika temsilciliği, hakkını aramak için işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurma, ırk, renk, cinsiyet, medeni hâl, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din ve siyasi görüş bunlar arasındadır.

Fesih bildirimi yazılı yapılır ve fesih sebebi açık ve kesin biçimde belirtilir. Davranışı veya verimiyle ilgili bir nedenle işten çıkarılacak işçinin önce savunması alınır (m.19).

İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır (m.20). Arabuluculukta anlaşma olmazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir.

Arabulucuya başvurmadan açılan dava usulden reddedilir. Bu durumda kesinleşen ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir.

Sürelerin başladığı tebliğ tarihi her dosyada belgelerle ayrıca belirlenir.

Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi feshin başka bir sebebe dayandığını ileri sürüyorsa bunu kendisi ispatlar (m.20). Dava ivedilikle sonuçlandırılır; istinafa başvurulursa bölge adliye mahkemesi kesin olarak karar verir.

İşçinin başvurusu

İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurur. Başvurmazsa fesih geçerli sayılır.

İşe başlatma

İşveren, başvuran işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır.

İşe başlatmama tazminatı

İşveren işçiyi işe başlatmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat öder. Tutarı mahkeme kararında belirler.

Boşta geçen süre

Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş ücreti ve diğer hakları ödenir.

Mahsup

İşçi işe başlatılırsa, peşin ödenmiş bildirim süresi ücreti ve kıdem tazminatı bu ödemelerden düşülür.

Taraflar arabuluculukta işçinin işe başlatılması konusunda anlaşırsa üç şeyi belirlemek zorundadır: işe başlatma tarihi, boşta geçen süre için ödenecek ücret ve diğer hakların parasal tutarı, işe başlatmama hâlinde ödenecek tazminatın parasal tutarı. Bunlar belirlenmezse anlaşma sağlanamamış sayılır. İşçi kararlaştırılan tarihte işe başlamazsa fesih geçerli hâle gelir (m.21).

Fesih sendikal bir nedene dayanıyorsa işçi yine 4857 sayılı Kanun’un 20 ve 21. maddelerine göre dava açabilir. Sendikal neden tespit edilirse, işçinin bir yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikal tazminata karar verilir (6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, m.25).

İş hukukunda zorunlu arabuluculuk