Anayasa Mahkemesi’ne ve AİHM’e bireysel başvuru: koşullar ve süreler

Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini ileri süren herkes Anayasa Mahkemesi’ne başvurabilir (6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, m.45).

Başvurudan önce kanunda öngörülen idari ve yargısal yolların tamamı tüketilmiş olmalıdır. Başvuru, bu yolların tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır (m.45 ve m.47).

Sözleşme’de tanınan haklarının ihlal edilmesinden dolayı mağdur olduğunu ileri süren her gerçek kişi, hükümet dışı kuruluş veya kişi grubu Mahkeme’ye başvurabilir (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, m.34).

Mahkeme’ye ancak iç hukuk yolları tüketildikten sonra ve iç hukuktaki kesin karar tarihinden itibaren dört ay içinde başvurulabilir (m.35/1). Dört aylık süre, Sözleşme’nin 15 No.lu Protokol’e uygun olarak değiştirilmiş metnindedir.

İsimsiz başvuru

Mahkeme isimsiz başvuruyu ele almaz (m.35/2).

Aynı başvuru

Daha önce incelenmiş ya da başka bir uluslararası mercie sunulmuş bir başvuruyla esasen aynı olan ve yeni olgu içermeyen başvuru ele alınmaz (m.35/2).

Bağdaşmazlık

Konu bakımından Sözleşme ile bağdaşmayan, açıkça dayanaktan yoksun olan veya başvuru hakkının kötüye kullanılması niteliğindeki başvuru kabul edilemez bulunur (m.35/3).

Önemli zarar

Başvurucu önemli bir zarar görmemişse başvuru kabul edilemez bulunabilir; insan haklarına saygı esastan incelemeyi gerektiriyorsa bu kural uygulanmaz (m.35/3).

Anayasa Mahkemesi ve AİHM’e bireysel başvuru

Büro, Anayasa Mahkemesi’ne ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne bireysel başvuru alanında çalışır.